Aktualności
Muzeum Archeologiczne w Poznaniu zrealizowało zadanie pn. „Chaławy, stanowisko 15. Późny neolit nad środkową Wartą”, dofinansowane ze środków Funduszu Promocji Kultury Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – państwowego funduszu celowego.
Projekt miał na celu pełne opracowanie oraz publikację wyników ratowniczych badań archeologicznych przeprowadzonych w latach 1985–1992 na stanowisku nr 15 w Chaławach (gm. Brodnica, pow. śremski, woj. wielkopolskie). Badania te, realizowane przez archeologów Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, dotyczyły osady ludności kultury pucharów lejkowatych z późnego neolitu (tzw. etap luboński), której centralna część uległa zniszczeniu w wyniku intensywnej eksploatacji żwiru.
Przez wiele lat bogaty i zróżnicowany zbiór źródeł archeologicznych pozostawał opracowany jedynie częściowo. Dopiero przygotowany w Muzeum projekt badawczy umożliwił całościowe, krytyczne i wieloaspektowe ujęcie materiałów oraz ich publikację w formie monografii naukowej.
Publikacja
Efektem realizacji zadania jest monografia „Chaławy, stanowisko 15. Późny neolit nad środkową Wartą”, pod redakcją Marzeny Szmyt, opublikowana w 2025 roku w serii Bibliotheca Fontes Archaeologici Posnanienses (tom 31). Publikacja stanowi pierwsze pełne opracowanie jednego z kluczowych stanowisk późnoneolitycznych w Wielkopolsce i ważny punkt odniesienia dla badań nad osadnictwem kultury pucharów lejkowatych w dorzeczu środkowej Warty oraz w skali Europy Środkowej.
Tom obejmuje czternaście rozdziałów, prezentujących wyniki badań w szerokim ujęciu interdyscyplinarnym. W części wprowadzającej omówiono historię badań, ich kontekst ratowniczy oraz znaczenie stanowiska w strukturach osadniczych regionu. Szczegółowo przedstawiono położenie osady, przebieg eksploracji oraz stan zachowania reliktów osadniczych.
Istotną część monografii stanowią analizy środowiskowe, obejmujące uwarunkowania geomorfologiczne, geologiczne, glebowe i hydrologiczne lokalizacji stanowiska, a także charakterystykę litologii osadów na podstawie badań próbek glebowych pobranych w trakcie wykopalisk. Pozwoliło to na rekonstrukcję krajobrazu funkcjonowania osady i ocenę potencjału gospodarczego otoczenia.
Kolejne rozdziały poświęcone są stratygrafii stanowiska, rozmieszczeniu źródeł ruchomych oraz obiektów nieruchomych, co umożliwiło odtworzenie organizacji przestrzennej osady oraz identyfikację stref o zróżnicowanych funkcjach. Szczegółowo opracowano również niezwykle liczny i dobrze zachowany zespół ceramiki naczyniowej kultury pucharów lejkowatych, liczący ponad 22 tysiące fragmentów o łącznej masie przekraczającej 300 kg. Analizy te objęły stan zachowania, stopień fragmentacji, rozmieszczenie przestrzenne oraz cechy technologiczne naczyń.
Uzupełnieniem tych badań jest opracowanie ceramiki nienaczyniowej, w tym narzędzi przędzalniczych i tkackich, takich jak przęśliki, szpule czy ciężarki, które dostarczają cennych informacji o codziennych praktykach gospodarczych i rzemieślniczych mieszkańców osady. Z kolei specjalistyczne analizy petrograficzne i mineralogiczne ceramiki pozwoliły na identyfikację składników mas ceramicznych, rekonstrukcję technologii wytwórczych oraz porównanie chaławskich wyrobów z materiałami z innych stanowisk neolitycznych regionu.
Szczególnie istotnym elementem publikacji są rozdziały poświęcone rekonstrukcji gospodarki osady. Analiza odcisków tekstyliów zachowanych na ceramice naczyniowej umożliwiła wgląd w neolityczną wytwórczość włókienniczą, w tym stosowane techniki skrętu nici i sznurków, ich parametry techniczne oraz funkcję w procesie garncarskim. Badania archeobotaniczne dostarczyły danych na temat uprawianych roślin, takich jak pszenice oplewione, jęczmień, groch czy len, a także wykorzystywania zasobów roślin dziko rosnących i drewna. Uzupełnieniem obrazu gospodarki są wyniki analiz archeozoologicznych, dokumentujące eksploatację zwierząt domowych i dzikich.
Całość zamyka rozdział poświęcony chronologii absolutnej osadnictwa, oparty na serii czternastu datowań radiowęglowych wykonanych w różnych laboratoriach i z zastosowaniem nowoczesnych metod analitycznych. Pozwoliło to na wyróżnienie dwóch głównych faz funkcjonowania osady w okresie 3300–2950 BC.
Znaczenie projektu
Publikacja monografii stanowiska w Chaławach stanowi ważny krok w porządkowaniu i udostępnianiu zasobów archiwalnych Muzeum Archeologicznego w Poznaniu oraz w realizacji długofalowego programu publikowania najważniejszych stanowisk archeologicznych Wielkopolski. Dzięki temu projektowi jedno z kluczowych stanowisk późnego neolitu zyskało należne miejsce w badaniach naukowych, a jego wyniki stały się dostępne dla szerokiego grona badaczy i osób zainteresowanych przeszłością regionu.
Dofinansowanie: 152 000 zł
Całkowita wartość zadania: 212 000 zł
Data podpisania umowy: 14 maja 2024 r.
.jpg)
PROCEDURA DOTYCZĄCA SYGNALISTÓW
OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH (RODO)
