Aktualności
Przed nami trzy tysiące lat neolitu. Zgromadzone przedmioty reprezentują kulturę materialną wszystkich typów społeczeństw zamieszkujących w tym czasie Wielkopolskę - rolniczych, rolniczo-hodowlanych i pasterskich.
Przyjrzyjmy się najpierw pierwszej grupie naczyń po prawej stronie - wykonywali je znani nam już najstarsi rolnicy podczas swego ponad tysiącletniego pobytu w Wielkopolsce.
U schyłku tego okresu na Niżu Europejskim i w Wielkopolsce, z połączenia najstarszej ludności rolniczej i mezolitycznej oraz obcych wpływów kulturowych powstała pierwsza lokalna kultura rolnicza.
Od charakterystycznej formy naczyń nazwano ją kulturą pucharów lejkowatych. W okresie jej trwania, dzięki odkryciu użyźniającej glebę techniki wypaleniskowej, a z czasem również dzięki wykorzystaniu siły pociągowej zwierząt, rolnictwo upowszechniło się także na mniej urodzajnych obszarach.
Z ludnością kultury pucharów lejkowatych łączy się idea wznoszenia grobowców megalitycznych. Te wielkie budowle zaczęły się pojawiać wówczas w prawie całej Europie. Najczęściej zawierały one pochówki mężczyzn.
Na tej podstawie sądzi się, iż nastąpił wtedy wzrost społecznej roli mężczyzn i doszło do wykształcenia się pozycji wodzów.
Przemiany łączone są z rosnącym znaczeniem chowu zwierząt. W okresie rozkwitu kultury pucharów lejkowatych pojawiła się inna, lokalna kultura rolnicza – amfor kulistych. Nazwa jej również pochodzi od charakterystycznej formy naczynia.
Ludność tej kultury wyspecjalizowała się w hodowli bydła. Była to gospodarka najlepiej dostosowana do konsumpcji nadwyżek w produkcji zbożowej, które prawdopodobnie zaczęły powstawać w wyniku doskonalenia technik uprawy ziemi. O znaczącej roli bydła w tej kulturze świadczą liczne rytualne pochówki krów i świń. Ludność kultury amfor kulistych kontynuowała ideę megalityczną.
Na podstawie rozproszonego występowania grobowców uważa się, iż były one ważnym elementem organizacji przestrzennej grup ludzkich i mogły pełnić różnorakie funkcje np. kultowe. Na wystawie widzimy model tej ogromnej budowli w skali 1:100. W obstawie kamiennej, która wyznacza zasięg grobowca, zbudowano dwie kamienne skrzynie grobowe.
Często grzebano w nich kilku zmarłych. Po ostatniej ceremonii pogrzebowej grobowiec zasypywano ziemią, tworząc nasyp wysoki nieraz nawet na cztery m. Wśród darów grobowych występują naczynia, siekiery z krzemienia pasiastego i ozdoby z bursztynu i kości.
Często zdobiono je motywami promieniście rozchodzących się linii, które wiąże się z kultem słońca.
Pod koniec neolitu w Wielkopolsce pojawiły się koczownicze ludy pasterskie. Znamy je przede wszystkim z pojedynczych grobów kultury ceramiki sznurowej.
Nie zakładały trwałych osad. Zmarłym składano do grobu niewielkie naczynia zdobione odciskami sznura, kamienne topory bojowe i ozdoby. W tym czasie nadal prężnie rozwijały się znane nam już ludy rolnicze – kultury pucharów lejkowatych i amfor kulistych.
Formy, rozmiary i sposób zdobienia wytwarzanych przez nie naczyń, widocznych w głębi po lewej stronie (m.in. gliniany bęben), wyraźne świadczy o wpływach obcych. Na tej podstawie możemy twierdzić, że ludność zamieszkująca Wielkopolskę dostała się w zasięg strefy wpływów następnej, wielkiej rolniczej cywilizacji spoza Karpat – kultury badeńskiej.
Przez pewien czas ludy wszystkich trzech kultur żyły obok siebie, przystosowując typ gospodarki do zmieniających się warunków środowiska naturalnego, a ich kultury wzajemnie się przenikały. U schyłku neolitu dominującą formą gospodarki staje się pasterstwo, najlepiej dostosowane do stepowiejącego środowiska naturalnego. W takim stanie pozostawili je rolnicy po długotrwałej trzebieży lasów i ekstensywnym rolnictwie.
Przyjrzyjmy się teraz nowościom technicznym, wprowadzonym w neolicie.
Większość spośród eksponowanych wytworów krzemiennych, to nowe typy narzędzi: sierpy z rękojeściami, siekiery i dłuta o starannie wygładzonej powierzchni.
Powierzchnie grotów oszczepów i grotów strzał do łuku opracowywano metodą precyzyjnego retuszu powierzchniowego.
Poza surowcem lokalnym używano krzemieni importowanych z kopalń w okolicach Gór Świętokrzyskich: (krzemień czekoladowy, pasiasty, szary biało-nakrapiany) oraz z terenu Wołynia (tzw. krzemień nadbużański).
Wykonywane z nich przedmioty pełniły często funkcje ofiarne, lub prestiżowe np. siekiery z krzemienia pasiastego.
Bardzo ważną rolę odgrywał surowiec kamienny, pozyskiwany lokalnie lub sprowadzany z Wołynia (bazalt) i z Sudetów (bazalt, serpentynit).
Powstawały z niego podstawowe narzędzia rolnicze: radlice, motyki, żarna i rozcieracze oraz różnego typu topory, służące jako przedmioty ceremonialne, np. topory z guzikowatym obuchem lub jako broń, np. topory bojowe kultury ceramiki sznurowej. (J – warsztat)
Kolejny model przedstawia warsztat neolitycznego kamieniarza, gdzie wśród sprzętów widzimy przyrząd do wiercenia otworów w toporach i motykach oraz płytę szlifierską do wygładzania powierzchni przedmiotów kamiennych i krzemiennych.
Innowacje gospodarcze i techniczne wprowadzone w neolicie wywołały rewolucyjne skutki dla dalszego tempa rozwoju kultury pradziejowej. Przyspieszenie to widoczne jest już w kolejnym omawianym okresie – wczesnej epoce brązu.
PROCEDURA DOTYCZĄCA SYGNALISTÓW
OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH (RODO)
